معبد آناهیتای بیشاپور، شاهکار معماری آئینی و مهندسی ساسانی +تصاویر

محمدخلیل(رضا) محمودی-کارشناس ارشد باستان شناسی و مدیر داخلی مجموعه میراث جهانی بیشاپور

سیستم‌های آبی مجموعه میراث جهانی بیشاپور شامل: کانال‌ها، آب نماها و سازه‌های وابسته، نمونه‌های درخشانی از مهندسی دوران حکومت ساسانی هستند. پژوهش‌های نوین در حوزه هیدرولوژی تاریخی معماری، می‌تواند الگویی برای مدیریت منابع آب در عصر حاضر باشد و شهر تاریخی بیشاپور را به عنوان یک نمونه الهام بخش در پیوند تاریخ و توسعه پایدار معرفی نماید.

معبد آناهیتا در بیشاپور یکی از برجسته ترین نمونه های معماری ساسانی است که از نظر آئینی و منظر مهندسی آبی اهمیت دارد.

آناهیتا ایزد بانوی آب، باروری، پاکی و زیبایی بوده و یکی از محبوب ترین ایزدان آریایی شناخته می شود.

بنای معبد آناهیتا، متعلق به قرن سوم میلادی و در زمان شاپور اول ساسانی در شهر بیشاپور بنا نهاده شده است این بنای عظیم وابسته به آب، متعلق به الهه آب‌ها به گونه‌ای طراحی شده که آب رودخانه شاپور بتواند وارد آن شود.

بنا در فضایی ۶ متر پایین‌تر از سطح اصلی ایجاد گردیده تا جریان آب به صورت طبیعی توسط تونل حفر شده و بدون نیاز به پمپاژ وارد فضا گردد. این طراحی‌ها باعث شده که آب به صورت کنترل شده وارد محوطه مقدس گردیده، امکان اجرای آیین‌های مرتبط با آب فراهم و آب بعد از گردش در محیط طراحی شده معبد از طریق خروجی‌های تعبیه شده مجدداً به رودخانه بازگردد. این از ویژگی ها و نشان دهنده آگاهی مهندسی نسبت به کنترل جریان و استفاده هدفمند از آب در عملکرد آئینی و عملیاتی بناست.

آب نه تنها منبع زندگی، بلکه عنصر مقدس و محور نیایش بوده است. آب، نماد پاکی و در آئین های مذهبی برای شستشو و تطهیر استفاده می شده است. این کار، نشان دهنده ارتباط مستقیم میان پاکی جسم و روح با عنصر آب بود. همچنین به عنوان نماد باروری نیز نشان دهنده زایش و آبادانی بوده است.

بیشتر بخوانید:

 کتیبه ها در دوران حکومت ساسانی در شهر تاریخی بیشاپور

ستون‌های یادبود و نقش آن در گردشگری مجموعه میراث جهانی بیشاپور
اضلاع ۱۴ متری این بنای شاخص مکعبی شکل، معماری بدون سقف برای گردش آب معبد، در جریان بودن نور و هوا، گردش آب، محبوس نشدن رطوبت و پیوند فضای آیینی با عنصر آسمان و آب، استفاده از سنگ های تراشیده در دو لایه، دسترسی به فضای مرکزی از طریق ۲۴ پله، وجود بست های فلزی جهت اتصال سنگ ها، پیروی از سنت های معماری هخامنشیان، بهره گیری از فنون مقاوم سازی، راهروهای مسقف متصل به کانال آب در اطراف حوض آبگیر میانی، از ویژگی‌های این معبد است که آن را به یک فضای نیمه روباز با کارکرد آیینی- آبی تبدیل و ترکیب معماری و هیدرولوژیک کم نظیری را در میان سازه های ساسانی ایجاد نموده است.

کانال‌ها، آبراهه ‌های سنگی هدایت آب، آب را از رودخانه به معبد انتقال داده، سطح آب را تنظیم و آب اضافی را به بیرون منتقل می‌کردند. همه این سیستم‌ها نشان دهنده مهندسی دقیق ساسانیان در کنترل جریان آب است که ترکیب مهندسی و نمادگرایی این سیستم آبیاری را فقط یک ساز و کار فنی معرفی نمی‌کند بلکه معماری مهندسی باورهای دینی را در هم می‌آمیزد و آب را به عنوان عنصر مقدس وارد قلب سازه نموده و معبد را به یک حوض خانه آیینی عظیم تبدیل می‌کند.

ساخت این چنین بنای با عظمت در کنار ایوان موزائیک و تالار تشریفات، با فناوری های مهندسی پیشرفته، مشخص کننده حمایت بی دریغ حکومت از آئین ها و همچنین توان فنی و اقتصادی دولت ساسانی است.

انتهای پیام/