کتیبه ها در دوران حکومت ساسانی در شهر تاریخی بیشاپور

کتیبه روی ستون های یادبود که بسیار ویژه هم از لحاظ محتوا و آمار و ارقام تاریخی و چه از نظر نگارش به دو خط، حایز اهمیت و مورد توجه تاریخ نویسان و دانشمندان می باشد. این کتیبه از طرف جنوب شرق بر روی ستون سمت راست به دو خط فارسی میانه و پارتی نگارش شده است. متن کتیبه اشاره به سال های آتش اردشیر و شاهپور (پادشاهان ابتدایی ساسانیان) داشته و از فردی به نام افسای از اهالی شهر حران نام می برد که شاپور شاه به وی در مقابل ساخت پیکره پادشاه، زر و سیم ،بنده و کنیز و باغ اهدا کرده است.

 این کتیبه برای اولین بار در سال ۱۹۳۶ توسط پروفسور رومن گیریشمن، اولین حفار و کاوشگر شهر تاریخی بیشاپور کشف گردید. روایت هر دو کتیبه یک محتوا دارد و به ماه فروردین و سه تاریخ ۵۸ ،۴۰(آتش اردشیر ) و ۲۴ (آتش شاهپور) اشاره گردیده است. خط فارسی میانه در ۱۶ سطر که به صورت واضح و برجسته، نمایان است و خط پارتی که به ۱۲ سطر نگارش شده و آسیب زیادی دیده است.

کتیبه بر اثر گذشت قرن ها در برابر عوامل جوی، محیطی، انسانی و تغییر حکومت ها، آسیب پذیر بوده و شکستگی و لب پریدگی در آن مشاهده می گردد. ستون های یادبود به همت تیم باستان شناسی و حفاظت و مرمت به سرپرستی دکتر علی اکبر سرفراز در اواخر دهه ۴۰ و اوایل دهه ۵۰ بعد از سالها که بر روی زمین افتاده بود مرمت و برپا گردید.

بیشتر بخوانید:

ستون‌های یادبود و نقش آن در گردشگری مجموعه میراث جهانی بیشاپور

کتیبه دیگر روی نقش برجسته ی صخره ای سوم، سمت چپ رودخانه شاپور قرار دارد. این کتیبه به خط پهلوی در قسمت بالای نقش برجسته و در سمت راست نقش بهرام اول قرار گرفته و بر اثر مرور زمان تورفتگی ها و برجستگی های خط نگارش شده کمتر شده است. کتیبه مربوط به نقش برجسته تاج گیری بهرام اول ساسانی ۲۷۳ -۲۷۶ میلادی  فرزند شاپور اول از اهورامزدا می باشد.

 این کتیبه در یازده سطر حجاری شده و در این سطرها نوشته های کوتاه در هر خط ایجاد گردیده است. پروفسور هرتسفلد برای اولین بار مطالعه این کتیبه را انجام داد. او متوجه شد نام بهرام (بهرام اول) به وسیله چکش کاری حذف گردیده و سپس نام نرسی جایگزین آن شده است.

متن کتیبه بدین شرح است:

این پیکر مزدسین، بغ نرسی، شاهان شاه، ایران و انیران، که چهر از یزدان دارد، پسر، بغ مزدسین شاپور ،شاهان شاه ایران، وانیران که چهر از یزدان دارد، نوه بغ، اردشیر شاهان، شاه.

این کتیبه به محتویات نقش برجسته اشاره دارد که بهرام اول در حال دریافت حلقه شهریاری از نماد اورمزد است. بعد از پادشاهی کوتاه مدت هرمز سومین پادشاه ساسانی (مدت حکومت یک سال)، حق پادشاهی مربوط به نرسی فرزند دیگر شاپور بوده است که این امر با دخالت احتمالی کرتیر تحقق نیافت و بهرام اول (مدت حکومت سه سال) جانشین وی گردید. بعد از وی بهرام دوم (مدت حکومت ۱۷ سال) و بعد بهرام سوم (مدت حکومت چند ماه) به پادشاهی رسیدند.

در این مدت پادشاهی بهرام ها، نرسی منتظر فرصتی برای انتقام و نشستن بر کرسی پادشاهی بود. سرانجام وی بهرام سوم را از میان برداشته و خود به پادشاهی می رسد. به همین دلیل در کتیبه اثر چکش کاری بر روی نام بهرام وجود دارد و نرسی(مدت حکومت ده سال) جایگزین  آن شده است.

البته با وجود موزه تخصصی مجموعه بیشاپور، بسیاری از کتیبه های  حجاری شده بر روی سنگ (منقول) از مکان های اطراف شهرستان و مجموعه بیشاپور نیز کشف و به این موزه انتقال داده شده و در معرض دید علاقمندان قرار گرفته است.

انتهای پیام/