نقش پل ها در شهرهای تاریخی دوران ساسانیان
محمدخلیل(رضا) محمودی -کارشناس ارشد باستان شناسی- مدیر داخلی مجموعه میراث جهانی بیشاپور
پل های تاریخی، شاهکار های مهندسی هستند که روایتگر فرهنگ ،اقتصاد و تاریخ شهرها و کشورها محسوب گردیده و در شکل گیری تمدن و ارتباطات نقش مهمی را دارا و جز جاذبه های مهم گردشگری می باشند. پل ها در شهرهای تاریخی نه تنها برای عبور و مرور ساخته، بلکه نقش حیاتی در اقتصاد، دفاع و زیبایی هایی معماری شهری داشته اند.
در ابتدا عبور از رودخانه ها و نهرهای کم عمق با استفاده از قرار دادن تنه درختان بر روی آنها انجام گرفته تا ارتباط بین دو طرف رودخانه شکل بگیرد این مهم شاید اولین تلاش بشریت در این موضوع باشد. در ادامه کم کم برای رودخانه ها ی پهن تر، از چند تنه درخت استفاده گردیده و بعدها با استفاده از مصالح و حتی ایجاد ستون هایی در وسط، پل هایی مستحکم تر و بادوام ایجاد گردید. پل سازی از قدیم مورد توجه ایرانیان بوده و شواهد تاریخی نشان از ساخت پل از زمان هخامنشیان در ایران را دارد.
از لحاظ ساختار اجرایی و فنی نیز پل ها باید طوری ساخته می شدند که تاب آوری در برابر سیل و حتی رفت و آمدهای وسایل نقلیه سنگین و نیمه سنگین را داشته باشند علاوه بر آن عوامل طبیعی – جوی و محیطی و همچنین زلزله خیز بودن کشور ایران نیز از دیگر عوامل تهدید کننده پل ها بوده اند. نوع ساختار منطقه در معماری و شکل هندسی پل ها تاثیر گذار بوده است. ارتفاع، طول و عرض پل ها بر روی رودخانه ها با توجه به سیلاب یا خروشان بودن رودخانه نیز تاثیر گذار بوده است.
بیشتر بخوانید:
معبد آناهیتای بیشاپور، شاهکار معماری آئینی و مهندسی ساسانی +تصاویر
کتیبه ها در دوران حکومت ساسانی در شهر تاریخی بیشاپور
ستونهای یادبود و نقش آن در گردشگری مجموعه میراث جهانی بیشاپور
پل ها به دلیل قرار گیری در مناطق بسیار مهم نظامی یا تجاری میان دو کشور، استان یا ایالت، آنچنان ویژه مورد اهمیت بود که در دو سر پل ها قرارگاه های نظامی، اتاق های استراحتگاهی جهت کاروان های تجاری ایجاد و از سوی طرفین محافظت می شده است. در بسیاری از نزاع ها و جنگ های تاریخی نیز، پل ها نقش تعیین کننده در پیروزی یا شکست طرفین داشته اند.
شهر تاریخی بیشاپور از جمله شهرهای مهم اوایل دوره ساسانی هست که با توجه به اینکه رودخانه در یک ضلع شهر قرار گرفته، برای عبور و مرور از پل استفاده نموده اند. بقایای پلی که امروزه در دو سوی رودخانه شاپور در سمت شمال غربی مشاهده می گردد معروف به پل گبری است. با توجه به متون تاریخی که شهر بیشاپور را دارای چهار دروازه مهم با نام های مهر، هرمز، شهر، بهرام معرفی می کند احتمالا این پُل، یکی از دروازه های ورودی مهم در شهر بوده است. پل سازی در دوره ساسانیان به صورت ترکیبی بوده و با توجه به حضور سپاهیان اسیر شده رومی در شهر بیشاپور و تاثیر فرهنگ و معماری آنان ،سبک های ایرانی، رومی در آن دوره ایجاد گردیده است.
بیشترین پل های ایجاد شده در دوره حکومت ساسانیان نیز در استان های فارس و خوزستان می باشد. پل معروف به گبری امروزه در دو سمت رودخانه شاپور واقع شده، اگرچه اثری از میانه پل روی رودخانه وجود ندارد اما بقایای پل از مصالح سنگ استفاده گردیده و در طرف مقابل شهر در سمت روبه رو نشان هایی از ساخت اتاق در پایه پل دارد. از تخریب پل بر اساس عوامل طبیعی، جوی و یا تاثیر انسانی، مواردی در متون تاریخی اشاره نشده است.
انتهای پیام/
