معاون فرهنگی و رسانهای ارشاد فارس: حل مشکلات چاپ نیازمند همکاری دستگاههاست
به پاسداشت «روز صنعت چاپ»
این سالها چاپخانهها با دو «ت» بزرگ یعنی تورم و تحریم دستوپنجه نرم میکنند. مشکلاتی مثل تیراژ پایین کتابها و مرگ یکبهیک نشریات کاغذی، گویای بحرانی است که گلوی این صنف را میفشارد و خیلی از این واحدهای کوچک فرهنگی را در آستانه ورشکستگی قرار داده است.
به گزارش پرتو جنوب به نقل از روابط عمومی اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان فارس؛ بعد از تبعات جنگ اسفندماه و مضاعفشدن این مشکلات در سال جدید، پای حرف مدیران چند چاپخانه در شیراز نشستیم تا بیشتر بشنویم از وضعیت مراکزی که زمانی موتور تولیدات فرهنگی و هنری این دیار بودهاند و حالا نفسهایشان به شماره افتاده است.
از کمبود مواد اولیه تا کاهش سفارشات
حالا دیگر 120 سال از زمانی میگذرد که تابلوی اولین چاپخانه شیراز در خیابان داریوش برافراشته شد.
علیرضا مصطفوی از نسل سوم این خانواده فرهنگدوست، مدیریت چاپ و نشر خوانده و مدیر تولید چاپخانه مصطفوی است. از او خواستیم وضعیت این روزهای چاپخانهای را برایمان تشریح کند که همچنان جزئی از هویت و فرهنگ شیراز است: «در حال حاضر حدود بیست نفر پرسنل دائمی شاغل در چاپخانه و انتشارات ادیب مصطفوی مشغول کار هستند و در مجموعه لیتوگرافی و شیرازاسکنر به مدیریت خانم مصطفوی هم 5 نفر اشتغال دارند.
در حال حاضر کمتر از یکچهارم ظرفیت مشغول به کار است که این روند، تبعات بسیاری در بلندمدت و کوتاهمدت دارد. امیدوارم این وضع هرچه زودتر به ثبات برسد و بتوانیم ارتباط سازندهای با دنیا داشته باشیم چون صنف ما بهخصوص صنف چاپ، وابسته به واردات مواد اولیه از لحاظ مواد مصرفی و قطعات یدکی و خدمات هست و در این شرایط که ارتباطات به مشکل خورده، از نظر هزینه و دسترسی دشواریهای زیادی داریم. ما عمدتا اواخر سال، کارهای تبلیغاتی زیادی برای شرکتهای مختلف اعم از مشتریان دائمی و مشتریهای رندوم داریم که معمولا آخر هرسال درگیر آنها هستیم.
متأسفانه بعد از جنگ اسفند، حدود هشتاد درصد این سفارشات روتین به خاطر عواملی مثل تعطیلات، لغو پروازها و بستهشدن فرودگاهها کنسل شد. مشکل دیگری که پایان سال 1404 ایجاد شد، وصول مطالبات بود. فشار مالی آخر سال به اصناف و اشخاص، باعث شد ما برای وصول مطالباتی که روی آنها در پایان سال حساب کرده بودیم، بابت تسویه حساب از اشخاص حقیقی و حقوقی، به مشکل بخوریم که این معضل، بار مالی مضاعفی را به چاپخانهداران تحمیل کرد.
این روند با آغاز سال جدید، بدتر و مشکلات بیشتری روی هم انباشته شد. از نظر هزینههای مالی، ما سالیانه به تورمهای چهل، پنجاه و شصت درصد عادت کرده بودیم و معمولا پایان سال با افزایش حقوقهای مصوب دولت، هرسال آن را میدیدیم. متأسفانه در سال 1405 تورم از بحث درصد خارج شده و برای یکسری اقلام که روزمره با آنها در ارتباط هستیم افزایشهای سه، چهار، پنج و شش برابری اتفاق افتاد.
در این شرایط، فشار اقتصادی شدید بر مردم، به این رکود بیشتر دامن زد و قدرت خرید اشخاص حقیقی و حقوقی را کاهش داد. الان هم کماکان با این مشکلات دستوپنجه نرم میکنیم و به خاطر افزایشهای شدید قیمت مواد اولیه و رکود جامعه، کاهش چشمگیری در سطح تولیداتمان داشتهایم.
این روند کماکان ادامه دارد و اخیرا با هک سیستمهای بانکی و مشکلات زیرساختی که بهوجود آمد این معضلات مضاعف دامنگیر ما و کل جامعه شد.» وی افزود: «یک مشکل دیگر که امسال پیش آمده قطعی برق است. ما با اینکه در مرکز شهر فعالیت اقتصادی داریم، از چندسال قبل ملزم به نصب کنتور هوشمند شدیم. سوا از بحث هزینه گزاف نصب و تجهیزات آن، با وجود مشکلات اخیر جنگ و رکود و تورم و کاهش تقاضا و مشکلات بانکی، از چند هفته قبل به ما اعلام شده، هر هفته برق واحدهای صنفی دارای کنتور هوشمند سهفاز قطع میشود.
هرجای دنیا، بحث هوشمندسازی پیش میآید بار مثبت دارد ولی متأسفانه اینجا بحث هوشمندسازی دردسرساز شده است. وقتی سیستم بهصورت خودکار برق را قطع میکند، اگر شما حتی سیستم برق اضطراری داشته باشید، بحث تأمین سوخت و هزینه استهلاکش معضل است و اینکه شما بخواهید در هفته چندساعت ژنراتور روشن کنید هزینه سرسامآوری دارد. برای همکارانی که مجهز به این سیستم نیستند نیز تأمین و خرید دستگاههای برق اضطراری، ایجاد زیرساخت و ساخت تابلو و سیمکشی هزینههای چندمیلیاردی دارد و از عهده خیلیها خارج است. متأسفانه مشکلات روزبهروز شدیدتر شده و فشار مضاعفی به این صنف همچون صنفهای دیگر وارد میشود.
امیدوارم زودتر به ثبات برسیم هرچند بعید میدانم بهراحتی این اتفاق بیفتد و فکر میکنم در آینده، بسیاری از اشخاص فعال در صنف ما بهخاطر بار فشار مالی مجبور به کاهش نیرو و حتی تعطیلی و جمعآوری مجموعهشان شوند.»
کلید مشکلات چاپخانهها به دست دولت و وزارتخانه فرهنگ و ارشاد باز میشود
بهروز فرجام مدیر فنی مجتمع چاپ و لیتوگرافی «سریع» روزنامه خبرجنوب- قدیمیترین و پرتیراژترین روزنامه جنوب کشور- نیز از شرایطی که این روزها چاپخانهها در آن گرفتار شدهاند، رضایت چندانی ندارد. مدیر فنی این مجتمع چاپ توضیح میدهد که این مجتمع کلاً کارهای مربوط به نشریات «خبر» را انجام میدهد و اکنون با بحرانهای اساسی در حوزه چاپ مواجه است.
وی میافزاید: «از قبل جنگ، مشکلات زیادی مثل نبود کاغذ را داشتیم که از همه مهمتر است و همچنین گرانی ملزومات چاپ. دیگر اینکه ما متخصص آنچنانی در زمینه چاپ و لیتوگرافی نداریم و برایمان مقدور هم نیست کسی از خارج و شرکت سازنده ماشین بیاوریم تا تعمیرات دستگاههایمان را انجام دهند و مجبوریم این کار را خودمان انجام دهیم. البته این مشکلات ناشی از مسائل تحریم هم هست ولی بعد از جنگ، همهچیز بدتر و مسئله کاغذ و گرانی و کمبودش پیچیدهتر شد.
نبود ملزومات دستگاه چاپ، مرکب، زینک و… و لوازم برای راهاندازی ماشینهایی که به مشکل خوردهاند، همه از دردسرهای بزرگ این حوزه محسوب میشوند؛ خصوصاً ماشینهای چاپ رول که تعدادشان در کشور کم است و با سختی بیشتری برای رفع مشکل آنها مواجه هستیم. ما قطعات الکترونیکی کم داریم و مجبوریم بعضی دستگاهها را برای تعمیر با هزینههای گزاف به شهرهای مختلفی ارسال نماییم که پس از مدتی جواب درستی هم نمیگیریم، اینها از جمله مشکلاتی است که با آن دست به گریبان هستیم و برای حل آنها، بزرگترین حامی نهتنها برای ما، بلکه برای خیلی از چاپخانهها و دیگر ملزومات چاپ، وزارت فرهنگ و ارشاد است که اقداماتی انجام دهد تا کاغذ راحتتر و ارزانتر وارد کشور شد و پیچیدگیهای صنعت چاپ در سایه حمایتهای دولت حل شود.»
افزایش چشمگیر هزینههای تولید، کاهش قدرت خرید مشتریان
مجتمع چاپ و بستهبندی «دنیاشیراز» سی سال است در این شهر فعالیت میکند.
محمدحسین شیشهبر، مدیر این مجموعه یکی دیگر از متولیان فرهنگی در حوزه چاپ است که سراغش رفتیم تا از وضعیت این روزهای چاپخانهاش بیشتر بدانیم. وی که از سال ۱۳۷۹ بهصورت تخصصی در صنعت چاپ فعالیت میکند و در این سالها همکاری با بسیاری از واحدهای تولیدی، صنایع، شرکتها و کسبوکارهای استان فارس و سایر نقاط کشور را در کارنامهاش داشته است، گفت: «صنعت چاپ تنها چاپ کاغذ نیست؛ بلکه حلقهای مهم از زنجیرهی تولید، بستهبندی، تبلیغات و فروش محسوب میشود و هر اختلالی در این حوزه، مستقیما بر بسیاری از صنایع دیگر تأثیر میگذارد.
اگر بخواهم درباره تغییرات اوضاع صنعت چاپ طی سالهای اخیر نسبت به گذشته در شیراز بگویم، در حقیقت؛ صنعت چاپ طی سالهای اخیر با تغییرات عمیقی روبهرو شده است. مهمترین تغییر، افزایش چشمگیر هزینههای تولید در کنار کاهش قدرت خرید مشتریان است. قیمت کاغذ، مقوا، زینک، مرکب، قطعات یدکی ماشینآلات و سایر مواد مصرفی چندین برابر شده است، اما بازار کشش افزایش قیمت متناسب با این هزینهها را ندارد. در نتیجه، حاشیه سود چاپخانهها بهشدت کاهش یافته و بسیاری از واحدها تنها برای حفظ اشتغال و ادامهی فعالیت به کار خود ادامه میدهند.
از سوی دیگر، نوسانات اقتصادی باعث شده امکان برنامهریزی بلندمدت تقریباً از بین برود. زمانی میتوانستیم برای خرید مواد اولیه یا توسعه تجهیزات برنامهریزی کنیم، اما امروز بسیاری از تصمیمها تحتتأثیر تغییرات روزانه قیمتها گرفته میشود. این شرایط، سرمایهگذاری در صنعت چاپ را با ریسک بالایی همراه کرده است.»
وی ادامه داد: «بعد از جنگ، مشکلات موجود در صنعت چاپ تشدید شد. نخستین مسئله، دشوارتر شدن تأمین مواد اولیه و افزایش مجدد قیمتها بود که فشار مضاعفی بر چاپخانهها وارد کرد. کاهش سفارش برخی مشتریان نیز باعث شد بسیاری از واحدها با ظرفیت کامل فعالیت نکنند. اما یکی از جدیترین مشکلات امروز، قطعی برنامهریزیشده برق در شهرک صنعتی شیراز است. در صنعتی مانند چاپ، برق فقط برای روشن شدن دستگاهها نیست؛ تمام فرآیند تولید به عملکرد دقیق ماشینآلات وابسته است.
با قطع برق، دستگاهها ناگهان متوقف میشوند، بخشی از کاغذ و مقوا از بین میرود، مرکب هدر میرود، تنظیمات ماشینها به هم میریزد و برای راهاندازی مجدد، زمان و هزینه زیادی صرف میشود. این موضوع علاوه بر افزایش استهلاک تجهیزات، باعث تأخیر در تحویل سفارشها و نارضایتی مشتریان نیز میشود. وقتی این اتفاق هر هفته تکرار میشود، عملاً برنامهریزی تولید با مشکل جدی مواجه خواهد شد. موضوع دیگری که صنعت چاپ با آن دستوپنجه نرم میکند، نحوه اجرای برخی قوانین، از جمله دریافت حق بیمه قراردادها توسط سازمان تأمین اجتماعی است.
حتی در قرارداد با دستگاههای دولتی، هزینه قابلتوجهی به چاپخانهها تحمیل میشود؛ درحالیکه این صنعت امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند حمایت برای حفظ تولید و اشتغال و نه افزایش هزینههای سربار است. در مجموع، اگر قرار است صنعت چاپ همچنان نقش مؤثر خود را در اقتصاد و تولید کشور ایفا کند، ایجاد ثبات اقتصادی، تأمین پایدار مواد اولیه، بازنگری در نحوه مدیریت انرژی برای واحدهای تولیدی و کاهش فشارهای هزینهای بر تولیدکنندگان، از مهمترین اقداماتی است که میتواند به تداوم فعالیت این صنعت کمک کند.»
تعدیل نیروی قدیمی و کمبود نیروی متخصص جدید
فلامرز بردبار مدیر و صاحب امتیاز چاپخانه «صبح امروز» از شهریور ١٣۶۵ در این حوزه فعالیت مستمر دارد. این پیشکسوت فعال عرصه چاپ که بارها مورد تجلیل قرار گرفته است، درباره مجموعه تحت مدیریت خود توضیح داد: «چاپخانه صبح امروز از سال ١٣٨۶ فعالیت خود را آغاز کرد و در زمینه چاپ کاتالوگ. بروشور، لیبل،کارت ویزیت، جعبه،کتاب و روزنامه که عمده فعالیت چاپخانه بوده است، کار میکند. در این مجموعه تعداد ٧ نفر ثابت و ۵ نفر به صورت پارهوقت و دورکاری مشغول به کار هستند.»
بردبار مشکلات چاپ را در حوزه نیروی انسانی اینطور تشریح کرد: «معضل اصلی ناشی از نیروی کار چاپخانهها، یک معضل دوطرفه است؛ از یکسو چاپخانهها مجبور به تعدیل نیروهای ماهر شدهاند و از سوی دیگر با کمبود شدید نیروی متخصص برای جایگزینی آنها روبهرو هستند و موج تعدیل و خروج نیروهای ماهر و فشارهای اقتصادی نظیر کاهش سفارش و افزایش هزینه، چاپخانهها را به تعدیل نیرو واداشته است.
این اتفاق در شرایطی رخ داده که نیروهای متخصصی را که حاصل یک عمر تجربه هستند، از دست میدهند درحالیکه جمع کردن دوباره چنین تیمی بسیار سخت و پرهزینه خواهد بود. در نقطه مقابل هم تمامی چاپخانهها با کمبود شدید نیروی کار ماهر و متخصص روبهرو هستند. با بازنشسته شدن پیشکسوتان، تربیت اپراتور جوان و متخصص برای کار با ماشینآلات پیچیده چاپ، چالشی جدید است.
ضمنا ریشه این بحران تنها به نیروی کار ختم نمیشود. این مسائل همراه با فرسودگی ماشینآلات و افزایش هزینهها، صنعت چاپ را در مسیری قرار داده تا هم نیروی ماهر را دچار مشکل کرده و هم جذب نیروی جدید را عملا با دشواری همراه ساخته است.» وی یادآور شد: «بزرگترین مشکل چاپخانههای شیراز و استان، برونرفت کارهای چاپی استان به استانهای همجوار است که برای حل آن باید در مدیریت کلان شهری جلسهای گذاشته شود و تمام ذیحسابان دولتی ملزم به رعایت این موضوع شوند تا حداقل جبران مافات شده باشد.»
حفظ ظرفیتهای صنعت چاپ، صیانت از زیرساختهای فرهنگی کشور است
با جمشید رضایی، معاون امور فرهنگی و رسانهای اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی فارس، مهمترین چالشهای چاپخانهها را مطرح کردیم و نظر وی را جویا شدیم. معاون امور فرهنگی و رسانهای اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی فارس در این رابطه گفت: «صنعت چاپ یکی از حلقههای مهم زنجیره فرهنگ، نشر و اقتصاد خلاق کشور است و طبیعی است که هرگونه اختلال در تأمین مواد اولیه، افزایش هزینههای تولید و کاهش تقاضا، این بخش را بیش از بسیاری از حوزههای دیگر تحت تأثیر قرار دهد.
دغدغههایی که امروز فعالان صنعت چاپ درباره افزایش قیمت کاغذ، زینک، مرکب و سایر مواد مصرفی، دشواری تأمین قطعات و تعمیر ماشینآلات، افزایش هزینههای جاری و کاهش سفارشهای چاپ مطرح میکنند، دغدغههایی واقعی و قابل درک است. وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی همواره خود را حامی این صنعت میداند، اما باید توجه داشت که بسیاری از مسائل مطرحشده، مانند تأمین ارز، واردات مواد اولیه، سیاستهای تجاری و تسهیلات بانکی، فرابخشی است و حل آن نیازمند همکاری دستگاههای مختلف اقتصادی کشور است.
در همین چارچوب، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و ادارات کل استانی میتوانند از ظرفیتهای قانونی خود برای پیگیری مطالبات صنفی، انتقال مسائل به مراجع تصمیمگیر، تسهیل فرآیندهای اداری، حمایت از تولید و رونق بازار چاپ و همچنین تقویت تعامل میان تشکلهای صنفی و دستگاههای اجرایی استفاده کنند. در استان فارس نیز اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی آمادگی دارد مسائل و مشکلات چاپخانهداران را از طریق نشستهای مشترک با تشکلهای صنفی، جمعبندی کارشناسی و انعکاس به وزارتخانه و سایر دستگاههای ذیربط دنبال کند. اعتقاد ما بر این است که حفظ ظرفیتهای صنعت چاپ، حفظ اشتغال و صیانت از زیرساختهای فرهنگی کشور است و این موضوع نیازمند همدلی، برنامهریزی و همکاری همه بخشهای مرتبط خواهد بود.»
گفتنی است جهت تکمیل این گزارش و شنیدن صحبت اکثر چاپخانهداران شاخص شیراز، تلاش کردیم با چاپخانههای نیکو به مدیریت حسین نیکویی، فرانقش به مدیریت مهدی فرهنگ، نقشآرا به مدیریت رضوی، فرهنگ به مدیریت عبدالحسین فرهنگ، نجفزاده به مدیریت نجفزاده و صبوری به مدیریت صبوری ارتباط برقرار کنیم که میسر نشد.
همچنین محمد نجابتی مدیر چاپخانه وحید و رئیس اتحادیه چاپخانهداران، انجام مصاحبه را به نایبرئیس اتحادیه، اشرافی مدیر چاپخانه اشرافی پاس داد که بیثمر بود. استاد، مدیر چاپخانه پرواز نیز پاسخگویی درباره مشکلات چاپخانهداران را منوط به تشکیل جلسهای با حضور نمایندگان چاپخانهداران و به شرط وجود تریبون آزاد و بدون سانسور دانست و اینکه مصاحبه با روزنامهها بیهوده است! ایشان ابراز اطمینان کرد چنین فرصتی در این زمان در اختیار قرار نخواهد گرفت.
انتهای پیام/

