نقش رسانه در پيشگيري از جرائم و آسيب ها
سرهنگ حميد افرامن – معاون فرهنگي و اجتماعي فرماندهي انتظامي استان فارس
رسانهها با قابليت گسترده در انتقال پيام، ميتوانند آگاهي عمومي درباره الگوهاي جرم و آسيب، تکنيکهاي جديد مجرمانه و روشهاي ساده اما اثرگذار پيشگيري را بهطور نظاممند افزايش دهند. اين نوع آموزش، مطابق با نظريه «انتقال اجتماعي دانش»، ميتواند رفتارهاي ايمن را به يک هنجار اجتماعي تبديل کند؛ هنجاري که رعايت آن در سطح فردي، منجر به ارتقاي امنيت جمعي ميشود.
از منظر جامعهشناختي، رسانه زماني بيشترين اثر را دارد که اطلاعات و هشدارهاي انتظامي را در قالبي قابلفهم، کوتاه و تکرار شونده ارائه کند. بهعنوان مثال، هشدارهاي مربوط به ايمني منازل، توصيههاي مرتبط با جلوگيري از سرقت تلفن همراه در اماکن شلوغ، نکات مقابله با کلاهبرداري هاي اينترنتي اگر در قالب پيامهاي کوتاه و مستمر رسانهاي ارائه شوند، ميتوانند به تغيير رفتار عمومي و نهايتا فرهنگ سازي درست منجر شوند. همين تغييرات کوچک اما گسترده، در مجموع به کاهش نرخ وقوع جرم کمک ميکند.
آموزش رسانهاي همچنين نقشي مکمل در «پيشگيري اجتماعي» ايفا ميکند. شهروندي که به اهميت رعايت هشدارهاي انتظامي آگاه ميشود، نه تنها از خود محافظت ميکند بلکه در همکاري با نيروهاي انتظامي نيز مشارکت بيشتري نشان ميدهد. به عبارت ديگر، رسانه با افزايش سرمايه اجتماعي، امکان مشارکت مردم در فرايند تأمين نظم و امنيت را تقويت ميکند.
با وجود اهميت فراوان اين رويکرد، هنوز هم آموزشهاي پيشگيرانه در بسياري از رسانهها بهصورت مقطعي، غيرسيستماتيک و بدون انسجام کافي ارائه ميشود. براي اثربخشي واقعي، لازم است که نهادهاي رسانهاي، پليس، شهرداريها و مراکز پژوهشي يک نقشه راه رسانهاي تدوين کنند که شامل توليد پيامهاي علمي، مخاطبمحور و مبتني بر دادههاي انتظامي باشد. تنها در چنين چارچوبي است که ميتوان انتظار داشت آموزش رسانهاي از سطح توصيههاي پراکنده فراتر رفته و به بخشي از «فرهنگ پيشگيري» تبديل شود.
مسئله وقوع جرم در جامعه معاصر صرفاً يک چالش انتظامي نيست؛ بلکه از منظر علوم اجتماعي و جرمشناسي، پديدهاي چندوجهي است که از تعامل عوامل فردي، محيطي و ساختاري پديد ميآيد. پژوهشهاي حوزه «پيشگيري وضعي از جرم» نشان ميدهد که کاهش فرصتهاي ارتکاب جرم، يکي از مؤثرترين راهکارهاي کنترل جرائم است. در اين ميان، آموزش رسانهاي بهعنوان ابزار اصلي ارتقاي سواد انتظامي شهروندان، نقش تعيينکنندهاي در کاهش اين فرصتها ايفا ميکند.
در نهايت بايد تأکيد کرد که پيشگيري مؤثر از وقوع جرم، نيازمند ترکيب اقدامات انتظامي، محيطي و فرهنگي است. رسانهها در اين ميان نقشي اساسي دارند که هيچ نهاد ديگر جايگزين آن نميشود. آگاهيبخشي دقيق، علمي و هدفمند بر پايه اطلاعات و هشدارهاي انتظامي، نخستين گامي است که ميتواند مسير جامعه را از واکنش به جرم به مديريت هوشمندانه پيشگيري از آن تغيير دهد.
انتظار پليس از رسانه:
- اطلاعرساني دقيق،بهموقع ومسئولانه
- همراهي درمديريت رسانهاي رخدادهاي انتظامي
- مقابله باشايعات واخبارجعلي که آرامش رواني و احساس امنيت جامعه را به خطر مي اندازد.
- تقويت اميداجتماعي وسرمايه اجتماعي مردم
- داشتن انتقادسازنده ومطالبهگري
- رعايت اخلاق حرفهاي وحقوق شهروندي
- انتشار حداکثري اقدامات و عملکرد پليس در برخورد با جرائم و آسيب هاي اجتماعي
