نهادينه کردن رفتار مطلوب در تربيت فرزندان

 كارمند رتبه 15 مرضيه خداهمتي – كارشناس اداره مشاوره و مددكاري پليس فارس

يادگيري براساس پاداش و تنبيه به عنوان يك اصل كلي و رفتارهاي خوب و بد بر اساس تشويق و تنبيه شكل مي گيرند.

هر رفتاري كه پاداش ببيند، تمايل به تكرار دارد و هر رفتاري كه تنبيه شود، احتمال وقوع مجددش كاهش مي يابد. گاهي والدين به طور ناخواسته رفتار بد فرزندانشان را پاداش مي دهند و آن را تقويت مي كنند.

اصل كلي

با رعايت سه قانون و پرهيز از چهار خطاي شايع در فرزند پروري ، مي توانيم رفتارهاي فرزندانمان را هدايت كنيم.

اصل اول: به رفتارهاي خوب ، بلافاصله پس از وقوع پاداش دهيد

نكته 1: به طور مكرر رفتارهاي خوب فرزندانمان را پاداش دهيم، حتي اگر وظيفه ي او باشد.

نكته 2 : پاداش بايد بلافاصله بعد از رفتار مطلوب بي درنگ داده شود، چون عدم دريافت پاداش منجر به عدم تكرار مي شود و رو به خاموشي مي رود.

انواع پاداش ها

الف ) پاداش هاي عاطفي:

مانند : لبخند زدن ، در آغوش گرفتن ، نوازش كردن ، بوسيدن، توجه كردن، لمس كردن، چشمك زدن، تماس چشمي محبت آميز، كف زدن، تحسين و تمجيد (توصيفي) مثال: بگوييد: آفرين، اتاقت چقدر قشنگ شده، كار خيلي خوبي كردي  كه تميز كردي، نگوييد: دختر خوبي هستي، اتاقت را تميز مي كني.

ب ) پاداش هاي فعاليتي:

مانند : بازي با والدين، رفتن به پارك يا شهر بازي، كتاب خواني همراه با والدين ، آماده كردن دسر همراه مادر ، تماشاي فيلم تلويزيون آخر شب، دعوت يك دوست به خانه ، توپ بازي با پدر و مادر ، دسته جمعي بازي كردن، رفتن به رستوران، رفتن به ورزش يا سينما.

ج ) پاداش مادي:

مانند: خريد از بقالي به انتخاب فرزند، وسايل ورزشي مثل توپ، كتاب، اندكي پول، اسباب بازي، خوراكي مورد علاقه، لوازم التحرير.

نكته مهم: هروقت به فرزندانتان پاداش مادي يا فعاليتي مي دهيد حتما يك پاداش عاطفي همراه آن داشته باشيد.

اصل دوم: به رفتارهاي بد پاداش ندهيد

وقتي به طور اتفاقي و ناخواسته به رفتار فرزندانتان پاداش مي دهيد، آن رفتار را تقويت كرده ايد (درمورد والدين شاغل بيشر صدق مي كند)

مثال : وقتي فرزند شما توجه مي خواهد، شروع به نق زدن مي كند به طوري كه مادر يا پدر عصباني مي شود و كار خود را تعطيل كرده وبه جرو بحث با فرزند مي پردازند. بنابراين فرزند ياد مي گيرد هر وقت توجه خواست نق بزند و لج بازي كند، در نتيجه والدين به طور ناخواسته به فرزند ياد مي دهند که از اين به بعد با نق زدن به خواسته اش برسد.

اصل سوم : رفتارهاي نامطلوب كودك را تصحيح كنيد

نكته : اگر چه ما هميشه تشويق را ترجيح مي دهيم، اما گاهي لازم است از روش تنبيهي استفاده كنيم، براي اين كار از روش اصلاحي ملايم استفاده كنيد.

بیشتر بخوانید:

چگونه اعتماد به نفس فرزندمان را زیاد کنیم؟

نكته مهم : به عنوان يك اصل مهم ، به ازاي هر 5 پاداش حق داريم، حداكثر يك تنبيه انجام دهيم. البته تنبيه، نه تحقير، نه تهديد، نه توهين، نه ترس، نه تمسخر، نه تقصير، نه تحميل، نه مقايسه كردن و نه عشق شرطي (حالا كه اين كار را انجام دادي، من مامانت نمي شم) .

روش هاي ملايم اصلاح رفتار :

1 – ناديده گرفتن كودك (عدم توجه فعال)

2- عدم تاييد رفتار

3- پيامدهاي طبيعي رفتار . مثال : “حالا كه اون وسيله را خراب كردي، نمي توني آن را داشته باشي يا باها ش بازي كني” .

4- پيامدهاي منطقي رفتار (از3 سالگي تا نوجواني) مثال : حالا كه با مداد رنگي روي ديوار نقاشي كردي ، به مدت يك هفته اونها رو ازت مي گيرم.

5 – جريمه رفتاري (از5 سالگي تا نوجواني) مثال : ادامه روز را نمي توني، تلويزيون نگاه كني .

6- زمان تنهايي ( سنين 2 تا 12سالگي ) تا جاي ممكن بلافاصله پس از رفتار باشد و به ازاي هر سال سن يك دقيقه باشد (مثلاً فرزند 5 ساله فقط به مدت 5 دقيقه) و پس از پايان زمان ذكر شده همه چي به حالت عادي بر مي گردد.