فرار از پاسخگویی با دوقطبیسازی؛ آسیبی پنهان در فوتبال ایران
تحلیلی جامعهشناختی بر نقش سواد رسانهای، نقدپذیری و مسئولیتپذیری مربیان فوتبال
حسین روان شاد – مدرس فدراسیون فوتبال ایران و AFC
فوتبال، تنها یک رقابت ورزشی نیست؛ بلکه یک پدیده اجتماعی است که میلیونها نفر را تحت تأثیر قرار میدهد. از اینرو، رفتار حرفهای مربیان، پیشکسوتان، رسانهها و فعالان فوتبال، نقشی تعیینکننده در شکلگیری فرهنگ عمومی این رشته دارد.
در فوتبال حرفهای، مربیان بیش از هر فرد دیگری باید در برابر عملکرد فنی، نتایج، شیوه مدیریت تیم و تصمیمات خود پاسخگو باشند. نقد کارشناسانه، بخشی جداییناپذیر از فرایند پیشرفت است و هیچ مربی موفقی در جهان، خود را فراتر از ارزیابی علمی نمیداند.
با این حال، گاهی مشاهده میشود که به جای پاسخ مستند به نقدهای فنی، فضای فوتبال به سمت حاشیهسازی، فرافکنی و ایجاد دوقطبی میان پیشکسوتان، مربیان و چهرههای محبوب سوق داده میشود. در علم ارتباطات، این شیوه نوعی انحراف افکار عمومی از مسئله اصلی است؛ یعنی به جای آنکه افکار عمومی عملکرد فنی یک مربی را ارزیابی کند، درگیر اختلافات شخصی و تقابلهای احساسی میشود.
از منظر جامعهشناسی، هرگاه سواد رسانهای و قدرت تحلیل کاهش یابد، افراد ناآگاه ــ هرچند با نیت خیر ــ ممکن است ناخواسته به ابزار بازنشر روایتهایی تبدیل شوند که هدف اصلی آنها تغییر مسیر افکار عمومی است. در چنین فضایی، نقد عملکرد به حاشیه رانده میشود و احساسات جای استدلال را میگیرد.
تجربه فوتبال ایران نیز نشان داده است که برخی مربیان که تاب تحمل نقد فنی و کارشناسی را ندارند، به جای پاسخگویی بر اساس آمار، تحلیل و نتایج، با کمک فضاسازی رسانهای یا ورود هواداران و افراد وابسته، تلاش میکنند توجه افکار عمومی را از عملکرد خود منحرف کنند. در این میان، نام پیشکسوتان، اسطورهها و شخصیتهای خوشنام فوتبال نیز گاه ناخواسته وارد این تقابلها میشود؛ اتفاقی که نه به سود فوتبال است و نه به سود فرهنگ ورزش.
نقد فنی، دشمن مربی نیست؛ بلکه فرصتی برای اصلاح، یادگیری و ارتقای کیفیت فوتبال است. مربیانی که از نقد استقبال میکنند، سرمایه حرفهای خود را افزایش میدهند، اما کسانی که هر نقدی را با برچسبزنی یا حاشیهسازی پاسخ میدهند، در واقع از فرهنگ حرفهای فوتبال فاصله میگیرند.
فوتبال ایران برای رسیدن به استانداردهای جهانی، بیش از هر چیز به مربیان نقدپذیر، رسانههای مسئول، کارشناسان مستقل و هوادارانی آگاه نیاز دارد؛ هوادارانی که شخصیتها را محترم میشمارند، اما عملکردها را با معیارهای علمی و فنی ارزیابی میکنند.
جامعه آگاه، اسیر دوقطبیهای ساختگی نمیشود؛ زیرا میداند احترام به بزرگان فوتبال، منافاتی با نقد منصفانه عملکرد مربیان ندارد. آینده فوتبال ایران زمانی روشنتر خواهد بود که پاسخگویی، شفافیت، اخلاق حرفهای و نقد علمی، جایگزین حاشیهسازی و فرافکنی شود.
انتهای پیام/
