«بزال و برکه»؛ بازار خاطرهها و برکه فرهنگ لارستان
به قلم: احمد خضری – اِوَز
گاهی یک عنوان، پیش از آنکه کتاب را بگشاییم، ما را به بخشی از گذشته و خاطراتمان میبرد. «بزال و برکه» نوشته نیره محمودیراد از همین دست کتابهاست؛ اثری که از همان نام خود، خواننده را با دو نشانه آشنا و ریشهدار در فرهنگ جنوب، یعنی “بازار و آب”، همراه میکند.
این کتاب در ۱۱۸ صفحه، در قالب داستان و خاطره، با قطع رقعی و جلد شومیز، در شمارگان یکهزار نسخه، توسط انتشارات کتاب هرمز اهواز در سال ۱۴۰۵ منتشر شده و بهای آن ۸۵۰ هزار تومان است.
نیره محمودیراد از نویسندگان فعال لارستان است که پیش از این نیز کتابهای «جای پای ماه» و «گز و تش باد» را در سالهای ۱۳۹۷ و ۱۴۰۲ منتشر کرده است. «بزال و برکه» سومین اثر اوست و در دو دفتر تنظیم شده است.
در دفتر نخست، نویسنده بیشتر به فولکلور و فرهنگ عامه لارستان، خاطرات شخصی و رویدادهایی که خود شاهد یا تجربهکننده آنها بوده، پرداخته و این بخش ۱۲ مطلب را دربرمیگیرد. در دفتر دوم، داستانها و خاطراتی آمده که الزاماً برای نویسنده اتفاق نیفتادهاند، اما چنان با واقعیتهای زندگی اجتماعی پیوند دارند که وقوع آنها در دنیای واقعی نیز دور از ذهن نیست.این بخش هم ۱۶ مطلب دارد.
«بزال»؛ بازاری به وسعت یک تاریخ
«بزال» در گویش لاری به معنای بازار است؛ واژهای که انتخاب آن برای عنوان کتاب، خود ما را به قلب تاریخ لار میبرد: بازار قیصریه.
بازار قیصریه لار از بناهای تاریخی و ارزشمند این شهر است و معماری آن جلوههایی از دورههای مختلف تاریخی، از پیش از صفویه تا قاجاریه، در خود جای داده است. این مجموعه به سبب ساختار و معماری ویژهاش از شاخصترین آثار تاریخی لار به شمار میرود و در سال ۱۳۱۷ با شماره ۳۱۵ در “فهرست آثار ملی” کشور ثبت شده است.
“منوچهر عابدیراد” نیز در پژوهش خود درباره تاریخ ساخت بازار قیصریه، بر اهمیت تاریخی و معماری این بنا تأکید کرده است، وی معتقد است بازار زرگری “بخارا” در کشور “ازبکستان” از بازار لار الگو برداری شده است . (عابدیراد، ۱۴۰۳). در منابع مربوط به بازار لار همچنین آمده است که بازارهای “وکیل شیراز” و “قیصریه اصفهان” از الگوی بازار لار تأثیر پذیرفتهاند و تفاوت برجسته آنها در مصالح ساختمانی نیز قابل توجه است؛ بازار لار عمدتاً با سنگ و بازارهای یادشده با آجر ساخته شدهاند (ایرنا، ۱۳۹۹).
محمودیراد نیز با انتخاب «بزال» در عنوان کتاب، به همین میراث تاریخی و فرهنگی توجه دارد و در کنار بازار، از برکه نیز یاد میکند؛ برکهای که برای مردم جنوب تنها یک سازه برای ذخیره آب نیست، بلکه بخشی از تاریخ زندگی، خاطرات و فرهنگ آنان است.
از غذا و سفر تا خاطرات زندگی
یکی از شیرینیهای «بزال و برکه»، پرداختن به جزئیاتی است که شاید در نگاه نخست ساده به نظر برسند، اما بخش مهمی از هویت فرهنگی یک جامعه را تشکیل میدهند.
نویسنده از غذاهای محلی، خاطرات گذشته، سفرها و شیوه زندگی مردم سخن میگوید و در میان این خاطرات، سفر با اتوبوس جایگاه ویژهای دارد. توصیف این سفرها، خواننده را به روزگاری میبرد که سفر، خود یک خاطره بود؛ نه صرفاً جابهجایی از یک شهر به شهر دیگر.
در کنار این خاطرات، نویسنده به ارزشهایی چون غیرت، انسانیت، مردانگی و حرمت خانواده نیز توجه نشان میدهد و از جوانان جنوب و باورهای اخلاقی آنان با نگاهی ستایشآمیز یاد میکند.
این بخش از کتاب را میتوان نوعی ثبت شفاهی فرهنگ جنوب دانست؛ فرهنگی که در بسیاری از موارد در حافظه نسلهای گذشته باقی مانده و اگر نوشته نشود، ممکن است با گذشت زمان بخشهایی از آن فراموش شود.
خاطرهای که میماند
«بزال و برکه» را میتوان کتابی درباره خاطره، فرهنگ و زندگی دانست؛ کتابی که نویسنده در آن تلاش کرده است بخشی از گذشته لارستان را از دریچه داستان و خاطره برای نسل امروز روایت کند.
ارزش چنین آثاری تنها در داستانهای آنها نیست؛ بلکه در ثبت بخشی از فرهنگ عامه و حافظه اجتماعی مردم یک منطقه نیز هست. شاید به همین دلیل است که خواندن «بزال و برکه» برای کسانی که با لارستان و فرهنگ جنوب آشنایی دارند، حال و هوایی متفاوت دارد؛ گویی میان صفحات کتاب، بخشی از گذشته خود را دوباره میبینند.
در مجموع، «بزال و برکه» اثری شیرین، خاطرهانگیز و خواندنی است و مطالعه آن را به علاقهمندان ادبیات داستانی، خاطرات و فرهنگ عامه لارستان پیشنهاد میکنم.
برای خانم نیره محمودیراد، نویسنده پرتلاش و فعال لارستانی، در ادامه مسیر نویسندگی، توفیق روزافزون و آفرینش آثار ارزشمند دیگری را آرزومندم.
منابع:
۱. عابدیراد، منوچهر، تاریخ ساخت بازار قیصریه لار، سیویلیا، ۱۰ مهر ۱۴۰۳.
۲. ایرنا، بازار تاریخی قیصریه لار، گذشته پرآوازهتر از امروز، ۲ تیر ۱۳۹۹.
۳. محمودیراد، نیره، بزال و برکه؛ مجموعه داستان و خاطرات، انتشارات کتاب هرمز اهواز، ۱۴۰۵.
***
_ برای معرفی و نقد کتاب تازه چاپ شده تان! در این ستون، تماس بگیرید.
_آثار ادبی خود را همچنین می توانید در واتس آپ یا ایتا به شماره ۰۹۱۷۸۲۲۵۸۴۸ علی حاتمی «ع.آیدین»، ارسال فرمایید.
_ به همراه اثر، عکسی «حتی الامکان غیر پرسنلی» از خود بفرستید.
علی حاتمی «ع. آیدین» – دبیر سرویس ادبی پرتو جنوب
