نقوش برجسته تنگ چوگان در مجموعه میراث جهانی بیشاپور؛ اعلامیه های سنگی قدرت 

محمدخلیل(رضا) محمودی-کارشناس ارشد باستان شناسی- مدیر داخلی مجموعه میراث جهانی بیشاپور

نقوش برجسته ساسانی تنگ چوگان در میراث جهانی بیشاپور، باشکوه ترین روایت سنگی شاپور یکم می باشد.

این مجموعه که دارای شش نقش برجسته خاص است در 20 کیلومتری شهر کازرون و در کنار رودخانه شاپور واقع شده است. سه نقش برجسته به پیروزی های شاپور یکم، یک نقش مربوط به بهرام اول و دو نقش متعلق به بهرام دوم می باشد.

تنگ چوگان در ورودی شهر باستانی بیشاپور و نقوش برجسته در دو طرف رودخانه حجاری شده و هر کدام بخشی از تاریخ سیاسی ساسانیان را بازگو می کنند.

نقش برجسته ها در بسیاری از فرهنگ ها، یکی از مهمترین ابزارهای بیان، ارتباط و قدرت محسوب شده و فقط تزئینات ساده روی صخره ها و کوه ها نبودند.

حکومت ساسانیان از 224 تا 651 میلادی نیز به تبعیت از سنت هخامنشیان، نقش برجسته هایی را در نقاط مختلف تحت سیطره خود به وجود آوردند به سبک و روش خودشان، با ویژگی هایی پویاتر، جزئیات دقیق تر و فرد محور.
امروزه این نقوش از مهمترین شواهد هویت تاریخی و فرهنگی ایران قبل از اسلام می باشد. حکاکی و حجاری نقوش برجسته با اهدافی همراه بوده است. مشروعیت بخشی و نمایش قدرت شاه شامل :صحنه های تاج گذاری،حلقه شهریاری و پیروزی های نظامی با تاکید بر اقتدار سیاسی و تبلیغات حکومتی را در خود دارند.

شاه معمولا در مرکز و بزرگتر از اطرافیان (فرماندهان، سربازان، و…) به نمایش گذاشته شده و در صحنه های پیروزی، شاه ساسانی سوار بر اسب و در حال غلبه بر دشمنان مشاهده می شود.
ساسانیان خود را احیا کنندگان دین زرتشتی می دانستند. آتش دان ها، موبدان و نمادهای دینی، عناصری هستند که در نقش برجسته ها، حجاری شده اند.

پادشاهی ساسانی، هم دینی و هم قانونی و ادامه سنت های کهن ایرانی بود. این کار، پیوند میان قدرت سیاسی و مشروعیت الهی را تقویت می کرد.
دیگر برداشت ها از نقوش برجسته، ثبت پیروزی های نظامی هست که ابهت حکومت را به رخ دشمنان کشانده و روحیه و پیام پیروزی، سربلندی و عزت را در میان افکار گروه های مختلف مردمی تقویت می نماید. از لحاظ هنری نیز نقوش برجسته دارای ابعاد ظریف و قابل تاملی است.

بیشتر بخوانید:

تاثیرات هندسی و ساختار فضایی ساسانیان در تالار تشریفات بیشاپور

نقوش برجسته با زبان هنر، علاوه بر مطالبی که عنوان شد، دارای پیام های عمیق فرهنگی نیز می باشند. نوع حجاری و برجسته کاری که روی نقوش انجام گرفته، منحصر به فرد است. شخصیت ها، حیوانات، ابزار آلات و… با دقت، جزئیات و ظرافت نقش گرفته اند.
نقش ها زنده و تلاش شده منطبق بر واقعیات ایجاد شوند، برذهن بیننده تاثیر گذار و مفهوم پذیرند. علاوه بر آن، هماهنگی، تقارن و نظم، زیبا شناسی و هنر را تقویت کرده، الگو های هندسی در لباس و چینش ها در نقوش، ترکیب بندی و شیوه نمایش، حس آرامش و قدرت را همزمان منتقل می کند.

چهره و اندام پادشاه، واقع گرا بوده، تاج ها یکی از نشانه ها و مشخص کننده هر پادشاه، صورت با آرامش همراه با صلابت، نمایش می دهند.

تزئینات شامل تاج های عظیم، لباس ها و اسلحه ها و… نشان دهنده ی ثروت و شکوه آنان می باشد که پیام آور فرهنگ غنی و برتر است.
حجاری ها روی سنگ سخت که عمدتا در مکان های ماندگار مثل کوه و صخره انجام گرفته، تاکید بر ابدیت و جاودانگی دارد و بیانگر آن است که قدرت ساسانیان، گذرا نیست و جاودانه است. صفحه های بزرگ و حجیم صخره ای که برای نقوش انتخاب شده اند، عظمت و استواری را به رخ می کشانند.

انتهای پیام/