دانش مهندسی در ایجاد و قرار گیری شهر تاریخی بیشاپور

محمدخلیل(رضا) محمودی – کارشناس ارشد باستان شناسی – مدیر داخلی مجموعه میراث جهانی بیشاپور

موقعیت جغرافیایی و مکانی در هر دوره تاثیر زیادی بر روی ایجاد شهر ها و شکل گیری آنها در دوران تاریخی در کشور ایران داشته است. دیدگاه های حفاظتی، دفاعی، امنیتی و موقعیت های جغرافیایی، اولویت های تشکیل شهر ها را فراهم می ساخت.

مقتضیات فنی، اجتماعی و سیاسی از دیگر نگاه های شکل گیری شهر های تاریخی است. از طرف دیگر ساخت شهرها، نشانه ای از استقلال و شکوه پادشاهان بوده و اقدام جسورانه ای محسوب می گردیده است. ساخت شهرهای تاریخی با عظمت و شکوه خاص و بناهای ایجاد شده در آن با معماری های ویژه و نوآور، از برتری های مهم پادشاه برای نشان دادن قدرت به دشمن بوده است.

در ساخت و تکمیل شهرها، کوه ها، دشت ها، رودها و غارها نیز تاثیرگذار بوده اند. کوه به عنوان یک عامل دفاعی و حفاظتی موثر و رودخانه ها و چشمه ها به جهت تامین نیازهای آبی از تاثیرگذارترین عوامل ساخت شهرها بوده اند. نزدیکی کوه ها به محل احداث شهرها هم جهت استفاده به عنوان معدن سنگ، از عوامل تاثیرگذار بوده و بقایای تراش سنگ ها و جداشدگی قالب های بزرگ سنگ، از نشانه های وجود معادن سنگ می باشد.

نگاه های فنی به زمین های در نظر گرفته شده برای ساخت شهرها، شیب بندی ها و پستی و بلندی های طبیعی زمین نیز از دیگر نگاه های ساخت اینگونه شهرها بوده است.

شهر تاریخی بیشاپور بصورت مستطیل شکل ایجاد شده و از طرف شمال شرق به وسیله عامل طبیعی کوه از سمت شمال غرب رودخانه و از طرف جنوب غرب و جنوب شرق به وسیله خندق که یک عامل دفاعی و ساختار دست ساز انسانی محسوب می گردد، تشکیل شده است. استفاده از خیابان های متقاطع و چهار گوش بودن شهر نشان دهنده اندیشه های مبتنی بر علوم ریاضی و مهندسی شده در شهرسازی شهر تاریخی بیشاپور است.
بر اساس کتیبه موجود روی یکی از ستون های یادبود شهر تاریخی بیشاپور، این شهر در سال 264 به نظارت و اجرای شخصی از اهالی حران سوریه امروزی به نام اَفسای ساخته شده است.

بیشتر بخوانید:

جذب گردشگر و اهمیت نقوش برجسته ساسانی مجموعه میراث جهانی بیشاپور

افق‌های روشن پیش روی بیشاپور

نقش پل ها در شهرهای تاریخی دوران ساسانیان

معبد آناهیتای بیشاپور، شاهکار معماری آئینی و مهندسی ساسانی +تصاویر

 کتیبه ها در دوران حکومت ساسانی در شهر تاریخی بیشاپور

ستون‌های یادبود و نقش آن در گردشگری مجموعه میراث جهانی بیشاپور

ارگ حکومتی در سمت شرقی و دارای بناهایی شامل بنای منسوب به کاخ والرین، ایوان موزائیک، تالار تشریفات، حیاط موزائیک و معبد آناهیتا می باشد که بخش اعظم کاوش های این شهر در همین قسمت انجام گرفته است.

بناها همه دارای فن و فنون مهندسی و تقارن های ساختاری و تناسب بندی عددی می باشد که شگفتانه های معماری را رقم زده است. تالار تشریفات با 4 ایوان، 64 طاقچه چلیپایی شکل و تقارن های برابر، سقف بدون ستون و معبد آناهیتا دارای طراحی پیچیده با سیستم آبرسانی از رودخانه شاپور نشان دهنده مهندسی خاص در این بنا را دارد. این معبد با اضلاع 14 متری تشکیل یک مکعب مربع را داده، 6 متر پایین تر از سطح شهر قرار گرفته، دارای 4 درگاه منتهی به حوض آبگیر در وسط، قوس های محاسبه شده و فنی بالای درگاه ها به منظور انتقال سنگینی سنگ ها به طرفین، برش های فارسی بُر سنگ های پایه ای درگاه ها به جهت استقامت بالا و بسیاری از فنون معماری که در دیگر بناها به کار گرفته شده اند. برتری ارگ حکومتی در بلندای زمین از سمت شرق که باعث شده سیلاب و آب های جاری شده از کوه و رودخانه در امان بماند، از دیگر خصوصیات مهندسی شده این بخش از شهر محسوب می گردد.

انتهای پیام/